Red Dead Redemption 2

Outlaws for life
by Βασίλης Τατσιόπουλος on 5 Νοεμβρίου 2018

Η θέση της Rockstar είναι δύσκολη. Με το Red Dead Redemption 2, καλείται να ακολουθήσει ένα από τα πιο αγαπητά παιχνίδια της βιομηχανίας. Καλείται να συνεχίσει μία από τις πιο χαρακτηριστικές και αναγνωρίσιμες ιστορίες που έχουμε δει σε παιχνίδι. Ο δρόμος που η εταιρεία επέλεξε, εκείνος του prequel, δημιουργεί περισσότερα εμπόδια. Ακόμη, από τη στιγμή που μάθαμε πως, ενώ ο John Marston υπάρχει στο δεύτερο παιχνίδι, δεν είναι πρωταγωνιστής, θυμηθήκαμε το Metal Gear Solid 2 και τη διάσημη αλλαγή χαρακτήρα.

Ο John Marston, εξαιτίας του άριστου writing στο πρώτο Red Dead Redemption, καθώς και της αξιομνημόνευτης ερμηνείας του ηθοποιού που τον ενσάρκωσε, έχει αφήσει το όνομά του στο πάνθεο των πιο αγαπημένων χαρακτήρων από βιντεοπαιχνίδι. Ο πρωταγωνιστής του prequel, ο Arthur Morgan, είναι νεοφερμένος. Είναι ένας άγνωστος. Η Rockstar θα μπορούσε άνετα να βάλει τον Marston στον κεντρικό ρόλο του prequel. Παρόλα αυτά, δεν το έκανε. Όσοι έχουν ήδη παίξει το πρώτο παιχνίδι, σίγουρα θα ήθελαν να ζήσουν μία νέα εμπειρία του εμβληματικού χαρακτήρα. Έτσι, αρχικά, η επιλογή της Rockstar μοιάζει αρκετά παράξενη και, ίσως, τολμηρή.

Τολμηρή, είναι μία λέξη που μπορεί να χαρακτηρίσει την εταιρεία για πολλές επιλογές της στο Red Dead Redemption 2. Η πιο εμφανής, βέβαια, είναι η αλλαγή του πρωταγωνιστή. Ο Arthur Morgan είναι ένα μέλος της συμμορίας του Dutch van der Linde, στην οποία ανήκει και ο John Marston. Στο Red Dead Redemption 2, βλέπουμε τη συμμορία να ζει κυνηγημένη από τον νόμο, να μετακινείται συνεχώς και να επιδίδεται σε διάφορες παράνομες δραστηριότητες. Συναντάμε αρκετούς χαρακτήρες που είναι ήδη γνώριμοι από το προηγούμενο παιχνίδι. Φυσικά, συναντάμε και τον John Marston, αφού είναι ένας από τους κεντρικούς χαρακτήρες.

Το σενάριο παίρνει τον χρόνο του. Κινείται πολύ αργά. Όμως, ο αργόσυρτος ρυθμός αφήγησης είναι μία απόλυτα εσκεμμένη επιλογή. Δεν κινείται αργά, επειδή προσπαθεί να γεμίσει τον χρόνο. Δεν παίρνει τον χρόνο του, για να καλύψει την έλλειψη περιεχομένου. Κινείται αργά, για να μας βάλει μέσα στον κόσμο του παιχνιδιού.

Δεν είναι μόνο το σενάριο αργό. Τα πάντα στο Red Dead Redemption 2 είναι αργά. Η κίνηση στον κόσμο γίνεται με φυσικό τρόπο, δεν υπάρχει fast travel. Για την ακρίβεια, υπάρχει, όμως δεν είναι διαθέσιμο από την αρχή. Και, όταν πλέον ξεκλειδωθεί, γίνεται από και προς συγκεκριμένα σημεία του χάρτη και συνοδεύεται από ένα σύντομο μοντάζ ταξιδιού. Σίγουρα, η επιλογή αυτή της Rockstar θα ενοχλήσει πολλούς παίκτες. Η Rockstar, όμως, δεν δείχνει να νοιάζεται. Μένει πιστή στο όραμά της.

Και ω, τι όραμα είναι.

Εκτός από τον Arthur, πρωταγωνιστικό ρόλο στο Red Dead Redemption 2, έχει η συμμορία. Τα μέλη της ζουν σε καταυλισμούς προσωρινού τύπου, σε απόμερα σημεία, μακριά από τα βλέμματα των περαστικών. Όταν βρισκόμαστε εντός του καταυλισμού, βιώνουμε την καθημερινότητα της συμμορίας. Η Rockstar έχει δημιουργήσει ένα σύστημα αλληλεπίδρασης, το οποίο δεν έχει προηγούμενο. Κάθε μέλος της συμμορίας, δείχνει ζωντανό, σε σημείο που είναι πρωτοφανές για βιντεοπαιχνίδι.

Μέσα στον καταυλισμό, θα ακούσουμε καυγάδες, θα δούμε ανθρώπους να πίνουν και να γλεντούν, θα παρατηρήσουμε ψιλές κουβέντες με πρωινό καφέ δίπλα από τη φωτιά. Όλα σε πραγματικό χρόνο. Ο κόσμος τρέχει, υφίσταται και λειτουργεί, είτε είμαστε εκεί είτε όχι. Ποτέ δεν νιώθουμε ότι κάτι συμβαίνει εξαιτίας της παρουσίας μας. Οι άνθρωποι κοιμούνται, ξυπνούν, πάνε για κυνήγι και για σκοπιές, λένε ιστορίες γύρω από τη φωτιά. Αν περάσουμε από δίπλα τους, μπορεί να μας απευθύνουν τον λόγο, να μας εντάξουν στη συζήτηση ή απλώς να μας χαιρετίσουν. Όσα μας λένε, είναι πάντοτε σε απόλυτη συνέπεια με τις προσωπικότητές τους και με τα πρόσφατα συμβάντα. Το αν θα συμμετέχουμε σε αυτές τις κοινωνικές δραστηριότητες, είναι καθαρά στο χέρι μας.

Για παράδειγμα, κάποια στιγμή απήχθη ένα μέλος της συμμορίας. Ξεκινήσαμε παρέα με μερικούς ακόμη, για να το σώσουμε. Αφού η επιχείρηση στέφθηκε με επιτυχία και γυρίσαμε στον καταυλισμό, όπως είναι φυσικό, ξεκίνησε το γλέντι. Σχηματίστηκαν διάφορες παρέες. Στην κεντρική φωτιά υπήρχε μπόλικο αλκοόλ και τραγούδι. Σε ένα τραπέζι, πιο πέρα, κάθονταν άλλα άτομα και τραγουδούσαν διαφορετικές μελωδίες. Κάποιοι επέλεξαν να καθίσουν μόνοι τους και να σκεφτούν. Με όλους αυτούς τους χαρακτήρες, μπορούσαμε να έχουμε διάδραση. Μπορούσαμε να συμμετάσχουμε στις κουβέντες, να τραγουδήσουμε και να πιούμε ακούγοντας ιστορίες. Μπορούσαμε, όμως, να σηκωθούμε και να φύγουμε. Ό,τι και αν κάνουμε εμείς, το γλέντι συνεχίζεται. Και, αργότερα, τελειώνει και όλοι πάνε για ύπνο. Φυσικά, κατά τη διάρκεια της γιορτής, δεν υπάρχουν διαθέσιμες αποστολές ή άλλου είδους δραστηριότητες, εντός του καταυλισμού. Άρα, δεν μας μένει παρά να φύγουμε, να κοιμηθούμε, ή να συμμετάσχουμε στο γλέντι.

Και, θέλουμε να συμμετέχουμε. Στις γιορτές, στις λύπες, στη ζωή γενικότερα της συμμορίας μας. Οι χαρακτήρες δεν είναι μονοδιάστατοι, δεν υπάρχει κανένας που να μην έχει πολύ ενδιαφέρον και το writing είναι σε κάθε του στιγμή αξεπέραστο. Όμως, δεν είναι μόνο αυτά, τα πιο τεχνικά χαρακτηριστικά, που μας βάζουν τόσο μέσα στον κόσμο του Red Dead Redemption 2. Κύριο ρόλο, έχει ο αργός ρυθμός του. Μπορεί να αργήσετε να καταλάβετε τον ρόλο που παίζει, όμως είναι εκεί και είναι πολύ σημαντικός.

Εμείς, καταλάβαμε πόση επίδραση είχε πάνω μας, πόσο ζωντανοί μοιάζουν οι χαρακτήρες και πόσο μέσα στον κόσμο είχαμε μπει, σε μία απλή στιγμή. Είχαμε πάει στο θέατρο της πόλης, για να παρακολουθήσουμε μία παράσταση μαζί με μία γυναίκα, σημαντική για τον πρωταγωνιστή. Ο Arthur Morgan, δεν είναι άνθρωπος των τεχνών και του θεάτρου, όμως αποφασίσαμε να πάμε, για να συνοδεύσουμε τη γυναίκα αυτή, η οποία το ήθελε. Η παράσταση κράτησε πολλή ώρα. Μιλάμε για ώρα πραγματική, όχι in-game. Είδαμε χορό, ακούσαμε τραγούδι και παρακολουθήσαμε διάφορα ακόμη θεάματα. Ανά πάσα στιγμή, μπορούσαμε να σηκωθούμε και να φύγουμε. Στο κάτω μέρος της οθόνης, δέσποζε συνεχώς η ένδειξη του πλήκτρου που έπρεπε να πατήσουμε, για να βγούμε από την παράσταση και να επιστρέψουμε στο κανονικό gameplay. Δεν είχαμε ιδέα τι ακριβώς θα συμβεί αν επιλέξουμε να φύγουμε. Όμως, μείναμε. Και μείναμε, επειδή δεν θέλαμε να στεναχωρηθεί η συνοδός μας ή, κατ’ επέκταση, ο Arthur.

Εκεί, έγινε η διαπίστωση: νοιαζόμαστε για αυτούς τους ανθρώπους. Πολλές φορές οι διαθέσιμες επιλογές φαίνονται πολύ ενδιαφέρουσες και μας βάζουν σε πειρασμό αλλά είμαστε πολύ δεμένοι με τους χαρακτήρες και φοβόμαστε τις επικείμενες αρνητικές για αυτούς συνέπειες αρκετά ώστε να δοκιμάσουμε και να πάρουμε ρίσκα.

Ξαφνικά, είδαμε με άλλο μάτι τις ατελείωτες διαδρομές με το άλογο. Οι ήσυχες στιγμές, ανάμεσα από ληστείες τρένων, τραπεζών και αλόγων, από πιστολίδια και κυνηγητά και κάθε άλλου είδους έντονη δράση, επιτελούν τον σκοπό τους. Σιγά σιγά, αρχίζουμε να μαθαίνουμε τον χάρτη απ’ έξω. Όταν μας ζητούν να ταξιδέψουμε από τη μία πόλη στην άλλη, ξέρουμε τον δρόμο. Αφού τελειώσουμε μία αποστολή και πρέπει να γυρίσουμε στον καταυλισμό, δεν χρειαζόμαστε τη βοήθεια του χάρτη.

Φυσικά, για αυτό ευθύνεται και ο ανυπέρβλητος σχεδιασμός του κόσμου. Παντού, υπάρχουν landmarks, τα οποία είναι πολύ αναγνωρίσιμα και βοηθούν στο να βρούμε τον δρόμο μας. Επίσης, κάθε τόπος έχει το δικό του κλίμα: κάπου, η υγρασία είναι πολύ έντονη, αλλού η ομίχλη κρύβει τα πάντα, σε άλλο μέρος οι βροχές είναι σχεδόν μόνιμες, ενώ κάπου αλλού μυρίζει πάντοτε καλοκαίρι και ξερό χώμα. Έτσι, κάθε σημείο του χάρτη έχει δικά του χαρακτηριστικά και καταλήγουμε να αναγνωρίζουμε κάθε τόπο αμέσως. Απόρροια αυτού, είναι η αίσθηση πως ο κόσμος έχει πραγματική υπόσταση και εμείς ανήκουμε μέσα του, είμαστε μέρος του. Δεν μπορούμε να τον αλλάξουμε, ή να επέμβουμε πάνω του. Δεν μας περιμένει. Δεν κινούνται όλα γύρω μας. Ο κόσμος είναι εκεί και εμείς το ίδιο.

Η Rockstar έχει κρατήσει μερικά χαρακτηριστικά ενός open world, για να κάνει τα πράγματα πιο εύκολα και γνώριμα για όλους. Για παράδειγμα, αρκετές φορές θα συναντήσουμε ταξιδιώτες που έχουν κάποιο πρόβλημα και ζητούν βοήθεια. Έτσι, βρίσκουμε side quests ή απλά tasks προς ολοκλήρωση. Όμως, ακόμα και η πιο μικρή δραστηριότητα, είναι στημένη ως μέρος του όλου. Τα πάντα είναι οργανικά δεμένα μεταξύ τους και τίποτα δεν μοιάζει εκτός κόσμου, ή πολύ «videogame». Όχι, δεν θα κάνουμε 50 φορές πανομοιότυπα base clearing missions. Ούτε θα μαζεύουμε συνεχώς αντικείμενα. Ούτε θα ψάξουμε για σημεία που ξεκλειδώνουν τον χάρτη ή αποτελούν fast travel spots. Αντίθετα, θα βοηθήσουμε έναν μεθυσμένο να πάει στο σπίτι του, θα σώσουμε έναν άτυχο άνδρα από μία παγίδα για αρκούδες ή θα φυλάμε τα υπάρχοντα ενός περαστικού μέχρι και εάν γυρίσει πίσω. Τίποτα δεν παρουσιάζεται με αυστηρούς όρους βιντεοπαιχνιδιού και έτσι δεν μας βγάζει ποτέ από τον κόσμο του Red Dead Redemption 2. Δεν πετάγονται τεράστια μηνύματα, ούτε αριθμοί, ούτε μετρητές xp. Οι μικρές αποστολές αυτές, υπάρχουν κυρίως για να δημιουργήσουν ατμόσφαιρα και αντιπερισπασμούς από ένα μεγάλο ταξίδι.

Μέσα από το διακριτικό interface ενημερωνόμαστε για την άνοδο ή κάθοδο της μπάρας που αντιπροσωπεύει το honor, το stamina ή κάποιο άλλο χαρακτηριστικό. Υπάρχουν στοιχεία προόδου σε στυλ RPG, όμως είναι εξίσου διακριτικά και όχι απαραίτητα. Δεν χρειάζεται ούτε ένα upgrade, ώστε να τερματίσουμε το παιχνίδι, παρόλο που μέσω αναβαθμίσεων μπορεί να γίνει πιο εύκολο και διασκεδαστικό.

Σε RPG μονοπάτια κινούνται και οι διάλογοι, ενώ υπάρχουν και διάφορες αποφάσεις που καλούμαστε να πάρουμε, σε καθοριστικά ή και όχι σημεία και αλλάζουν την έκβαση των γεγονότων. Όποτε συναντάμε ανθρώπους, μπορούμε να τους μιλήσουμε, επιλέγοντας μεταξύ των πολύ απλών επιλογών «Greet» και “Antagonize”.

Στην πρώτη περίπτωση, ανταλλάσσουμε απλές, καθημερινές χαιρετούρες και ψιλή κουβεντούλα με περαστικούς, ενώ με γνωστούς μας και πιο σημαντικούς χαρακτήρες οι διάλογοι είναι πιο προσωπικοί και συγκεκριμένοι. Το antagonize κάνει τον Arthur να κοροϊδεύει τους ανθρώπους και να τους προκαλεί.

Εντυπωσιακό είναι πως, ακόμα και σε απλούς περαστικούς, οι ατάκες του Arthur δεν είναι πάντα εντελώς τυχαίες, καθώς σχολιάζουν την εμφάνιση ή τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Ακόμη, το εύρος δεν είναι πολύ περιορισμένο και δεν αισθανόμαστε πως υπάρχει επανάληψη στις ατάκες και τις απαντήσεις. Και εδώ, τα πάντα γίνονται σε πραγματικό χρόνο. Το παιχνίδι δεν μας παίρνει τον έλεγχο και δεν σταματάει. Μία συνάντηση με έναν περαστικό, μπορεί να καταλήξει σε ευχάριστη κουβεντούλα, σε μονομαχία με περίστροφα, σε ληστεία και άλλα πολλά.

Οι πόλεις μοιάζουν απόλυτα πραγματικές, γεμάτες ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να αλληλεπιδράσουμε, μαγαζιά στα οποία μπορούμε να μπούμε και να αγοράσουμε προϊόντα ή υπηρεσίες, να παρακολουθήσουμε θεάματα και να πάμε για κούρεμα, μεταξύ άλλων. Στους εξωτερικούς χώρους της φύσης, ισχύει ακριβώς το ίδιο. Είναι γεμάτοι με ζώα διαφόρων ειδών, τα οποία μπορούμε να κυνηγήσουμε ή να ψαρέψουμε, να μαγειρέψουμε ή να γδάρουμε και να πουλήσουμε στους χασάπηδες. Κάθε προμήθεια που μαζεύουμε, μπορεί να δοθεί στον καταυλισμό μας ως ενίσχυση, βελτιώνοντας τις συνθήκες διαβίωσης για εμάς αλλά και τους συνοδοιπόρους μας. Φυσικά, δεν απαιτείται μόνο από εμάς αυτού του είδους η βοήθεια, καθώς όλα τα μέλη συνεισφέρουν. Και, δεν συνεισφέρουν μόνο στην ευζωία του καταυλισμού, αφού όποτε βρισκόμαστε σε αποστολές μαζί με άλλα μέλη της συμμορίας, η βοήθειά τους είναι πολύτιμη και όλοι οι χαρακτήρες μοιάζουν εξίσου ζωντανοί σε όλες τους τις δράσεις.

Αν αργήσουμε πολύ να σκοτώσουμε τον φύλακα ενός τρένου, μπορεί να πάρει την πρωτοβουλία ένα άλλο μέλος της ομάδας μας. Αν μπούμε φυλακή, ενδέχεται να μας ελευθερώσει η συμμορία μας. Πολλές φορές θα δούμε τους συναδέλφους μας να κάνουν looting, πριν προλάβουμε εμείς. Έτσι, κάθε εξόρμηση δίνει πολύ φυσική αίσθηση και πάντοτε νιώθουμε πως λειτουργούμε στο πλαίσιο ομάδας.

Ο τύπος του ανοιχτού κόσμου μοιάζει να έρχεται από άλλη εποχή, καθώς δεν συμβιβάζεται με τη νόρμα των πρόσφατων παιχνιδιών του είδους. Δεν ακολουθεί το πληθωρικό στυλ άλλων τίτλων, με το τεράστιο σε ποσότητα περιεχόμενο. Το Red Dead Redemption 2 δεν προσπαθεί να μας κάνει να σκοτώσουμε την ώρα μας. Δεν μας δίνει άπειρες μικρές δραστηριότητες, χωρίς ουσία, απλά για να αυξήσει τη διάρκειά του. Μέσα από το μοναδικό του στήσιμο, την απίστευτή μουσική υπόκρουση και τα υπέροχα γραφικά, ο κόσμος του Red Dead Redemption 2 μας προσκαλεί να ταξιδέψουμε μέσα του. Όλο το περιεχόμενο του Red Dead Redemption 2, χτίζει πάνω στην ατμόσφαιρα και το σενάριό του και συσσωρεέυται συνεχώς, μέχρι να σκάσει και να δημιουργήσει συναισθηματικές εκρήξεις μέσα μας. Νιώθουμε πως κάθε στιγμή της περιπέτειάς μας στον κόσμο του, είχε τον δικό της σκοπό.

Η σκηνοθεσία, ο ρυθμός αφήγησης και η συνολική παρουσίαση, συνδυάζονται για να μας κάνουν να θέλουμε να πάμε αργά. Είναι πολλές οι στιγμές που, ενώ μπορούμε να ταξιδέψουμε γρήγορα, επιλέγουμε να κινηθούμε με το πάσο μας, ακούγοντας τις μελαγχολικές μελωδίες και απολαμβάνοντας τα εκπληκτικά τοπία που βρίσκονται συνεχώς μπροστά μας. Ακόμη και οι πιο απλές in-game στιγμές, στις οποίες δεν συμβαίνει τίποτα αξιοσημείωτο, καταλήγουν να μοιάζουν σκηνοθετημένες με μαεστρία. Στο μυαλό μας, δημιουργούνται συμβολισμοί και σκέψεις και αναλογιζόμαστε το ταξίδι μας και τις επόμενες κινήσεις μας. Σε πάρα πολλές στιγμές και ιδίως σε κομβικά και γεμάτα ένταση σημεία, το ταξίδι είναι τόσο φορτισμένο που δεν σκεφτόμαστε καν να το επισπεύσουμε. Case in point:

Φορτισμένο είναι, γενικά, όλο το σενάριο. Είναι γεμάτο με το γνωστό χιούμορ της Rockstar και η υλοποίηση βρίσκεται σε απίστευτο επίπεδο ποιότητας. Υπάρχουν πολλές χαλαρές στιγμές, αρκετές αστείες καταστάσεις (Lenny?) και πολύ ευχάριστο κλίμα. Παρόλα αυτά, μόνιμα, στον αέρα πλανάται μια μελαγχολία. Βρισκόμαστε στην εποχή του τέλους της Άγριας Δύσης και του τρόπου ζωής των πρωταγωνιστών. Κάποιοι από αυτούς, το γνωρίζουν και προσπαθούν να συμβιβαστούν με αυτή τη γνώση. Άλλοι, είναι προσκολλημένοι στο παρελθόν και επιχειρούν να πιαστούν από τον τρόπο ζωής τους, με νύχια και με δόντια. Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους που δεν ξέρουν να ζουν με διαφορετικό τρόπο και οι αναπόφευκτες αλλαγές τούς τρομάζουν πολύ.

Στο ταξίδι μας ως Arthur Morgan, βλέπουμε πόσο μεγάλη επίδραση έχει η αλλαγή στους ανθρώπους. Επίσης, είμαστε μάρτυρες του εύπλαστου ηθικού κώδικα των ανθρώπων και της αμφιταλάντευσης μεταξύ σωστού και λάθους, ενστίκτου και λογικής. Το ψυχογράφημα των χαρακτήρων, απομεινάρια πλέον μιας άλλης εποχής, είναι πολύ βαθύ και καλογραμμένο. Η εξέλιξη των διαφόρων προσωπικοτήτων γίνεται πολύ φυσικά και με συνέπεια. Οι ηθοποιοί είναι καταπληκτικοί και το writing αγγίζει επίπεδα αριστουργήματος.

Εξαιτίας του αργού ρυθμού, μεταδίδεται με τέλειο τρόπο η αίσθηση του ταξιδιού, κυριολεκτικού αλλά και μεταφορικού. Επίσης, με μερικά πολύ εύστοχα κόλπα, όπως το ότι τα μαλλιά και τα γένια του Arthur μακραίνουν με φυσικό τρόπο και πρέπει να τα κόβουμε, δίνεται και η αίσθηση του χρόνου και του περάσματός του. Η Rockstar γνωρίζει πολύ καλά τις αφηγηματικές δυνατότητες των video games και τις εκμεταλλεύεται απόλυτα. Ποτέ πριν και σε κανένα άλλο παιχνίδι, δεν έχει επιτευχθεί τόσο έντονο συναισθηματικό δέσιμο με τους χαρακτήρες και το ταξίδι τους. Ποτέ ξανά δεν έχουμε νιώσει σε τέτοιο βαθμό ότι γνωρίζουμε αυτούς τους ανθρώπους, ότι είναι φίλοι μας. Ποτέ δεν μας έχουν λείψει τόσο πολύ οι χαρακτήρες ενός παιχνιδιού, αφού το τελειώσουμε.

Ο Arthur Morgan είναι ένας εκπληκτικός πρωταγωνιστής, με ολοκληρωμένο story arc, απόλυτη συνέπεια, έντονο χαρακτήρα και πλούσιο backstory το οποίο φανερώνεται σιγά σιγά και στις πιο σωστές στιγμές. Ο Dutch van der Linde είναι μία πολύπλοκη προσωπικότητα που έχει πολύ ενδιαφέρον και ψυχογραφείται με άριστο τρόπο. Ο John Marston είναι παλιός γνωστός και αγαπημένος και ανακαλύπτουμε πτυχές του χαρακτήρα του που δεν γνωρίζαμε ως τώρα. Οι σχέσεις μεταξύ χαρακτήρων ρέουν και έχουν πνοή. Το σενάριο μάς θύμισε εξαιρετικά έργα, όπως το μνημειώδες Aguirre, the Wrath of God και το πρόσφατο αριστουργηματικό Black Sails. Το Red Dead Redemption 2 αφηγείται την καλύτερη ιστορία εκδίκησης, μεταμέλειας, αίματος και αφοσίωσης που είχαμε την τύχη να βιώσουμε σε βιντεοπαιχνίδι.

Το θέμα είναι πως το Red Dead Redemption 2, εκτός από τα παραπάνω, αποτελεί και το καλύτερο prequel που έχουμε δει σε παιχνίδι, ή και συνολικά, σε όλα τα μέσα. Ο τρόπος που η ιστορία του δεύτερου παιχνιδιού δένει με αυτή του πρώτου, είναι αποστομωτικός. Το πρώτο Red Dead Redemption μάς διηγήθηκε ένα εξαιρετικό σενάριο, που έχει χαραχθεί στη μνήμη μας. Παρόλα αυτά, μετά το τέλος του δεύτερου μέρους, όλα άλλαξαν. Το Red Dead Redemption 2 συμπλήρωσε τον προκάτοχό του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και γέμισε κενά που δεν ξέραμε καν πως υπήρχαν. Το Red Dead Redemption 2 κάνει το πρώτο ακόμα καλύτερο, σε απροσδόκητο βαθμό. Δεν υπάρχουν φθηνά κόλπα που στοχεύουν στη δημιουργία νοσταλγικών συναισθημάτων και το επίτευγμα της Rockstar είναι τεράστιο.

Η μετάβαση από τα γεγονότα του prequel σε εκείνα του πρώτου παιχνιδιού γίνεται με ιδιοφυή τρόπο και δίνει πολύ μεγάλο βάρος στους χαρακτήρες και την ιστορία που πλαισιώνουν τον John Marston. Αν κάποιος δεν έχει παίξει το πρώτο παιχνίδι, θα ευχαριστηθεί χωρίς αμφιβολία το δεύτερο, όμως όσοι έχουν βιώσει τις περιπέτειες του Marston, θα μείνουν κοκκαλωμένοι. Από το σημείο που το Red Dead Redemption 2 μπαίνει στην τελική ευθεία του σεναρίου του και έπειτα, τα συναισθήματα είναι πολύ έντονα. Όσοι έχουν αγαπήσει το πρώτο παιχνίδι, θα ανατριχιάσουν ολόκληροι και θα καταρρακωθούν συναισθηματικά πάρα πολλές φορές. Ένας απόλυτος θρίαμβος.

Το σενάριο του Red Dead Redemption 2 είναι τόσο δυνατό, που εύκολα επισκιάζει άλλους τομείς. Παρόλα αυτά, το παιχνίδι της Rockstar δεν υστερεί πουθενά. Το πιστολίδι μοιάζει πολύ με το αντίστοιχο του πρώτου, με ένα βασικό cover based σύστημα να το στηρίζει. Το Dead Eye, που κάνει τον χρόνο να κυλά αργά ώστε να μπορέσουμε να εξουδετερώσουμε πολλούς εχθρούς ταυτόχρονα, πριν προλάβουν να μας επιτεθούν, επιστρέφει, προφανώς. Οι μάχες δεν αποτελούν κάτι καινοτόμο, κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί, όμως η παρουσίαση τις εξυψώνει. Η μουσική επιμέλεια, τα εφέ, η αίσθηση της ομαδικότητας και η συναισθηματική φόρτιση, κάνουν τις περισσότερες μάχες αξιομνημόνευτες και πολύ έντονες. Δεν υπάρχει ο τεράστιος όγκος μονομαχιών που βλέπουμε σε άλλα παιχνίδια του είδους. Είναι όσες πρέπει, όπου πρέπει και διαρκούν ακριβώς όσο χρειάζεται. Να αναφέρουμε επίσης, πως τα stealth τμήματα του Red Dead Redemption 2 είναι λειτουργικά και υπέρ του δέοντος ικανοποιητικά.

Εκτός από τις μάχες, ένα άλλο μεγάλο κομμάτι είναι οι ληστείες. Είτε ληστεύουμε τρένα, είτε σπίτια και τράπεζες, η παρουσίαση και η σκηνοθεσία κερδίζουν και πάλι τις εντυπώσεις. Το gameplay από μόνο του είναι πολύ αξιόλογο, όμως με τις εύστοχες επιλογές της Rockstar, κάθε στιγμή γεμίζει ένταση και μοιάζει πραγματική.

Γενικά, το Red Dead Redemption 2 δεν στοχεύει στη δημιουργία στιγμιαίας διασκέδασης. Κυρίως, αποσκοπεί στο στήσιμο ενός ζωντανού συνόλου και στην πρόκληση συναισθημάτων. Προσπαθεί να μας μείνει αξέχαστο συνολικά και σίγουρα θα τα καταφέρει. Φέτος, παίξαμε πολλά παιχνίδια που ήταν καταπληκτικά και έσπρωξαν τη βιομηχανία μπροστά με πολυάριθμους τρόπους. Όμως, αν είναι να επιλέξουμε ένα παιχνίδι, που θεωρούμε πως θα μείνει στη μνήμη μας για πάντα, αυτό θα είναι το Red Dead Redemption 2. Όχι για το πιστολίδι, ούτε για τον τεράστιό του χάρτη και τις πολλές δραστηριότητες. Για τις φιλίες που αναπτύξαμε με τους χαρακτήρες του και τα συναισθήματα που μας προκάλεσε. Επειδή, μόλις το τερματίσαμε, αμέσως σκεφτήκαμε να αρχίσουμε από την αρχή. Όχι για να πάρουμε το platinum, ή για να μαζέψουμε όλα τα collectibles. Απλώς, μας έλειψε ήδη η συμμορία και θέλήσαμε δεύτερο playthrough, στο οποίο να περάσουμε ακόμη περισσότερο χρόνο μαζί της.

Μιας και μιλήσαμε για παρουσίαση, να πούμε εδώ ότι το Red Dead Redemption 2 έχει το καλύτερο soundtrack που έχουμε ακούσει ποτέ σε βιντεοπαιχνίδι. Οι μελωδίες είναι πάντοτε θεματικά αρμόζουσες και εξαιρετικά ενορχηστρωμένες. Η μουσική σε διάφορα κομβικά σημεία, σεναριακά, καταφέρνει να δημιουργήσει όσα και όποια ακριβώς συναισθήματα χρειάζεται. Κάθε πτυχή του παιχνιδιού γίνεται καλύτερη με την εξαιρετική μουσική υπόκρουση. Συνήθως, ακούμε μελωδίες που βρίσκονται στο background και δεν προσπαθούν να καταλάβουν το προσκήνιο. Αυτές, αλλά και οι ambient ήχοι, χτίζουν μοναδική ατμόσφαιρα συνεχώς. Επίσης, ο αριθμός των ξεχωριστών μελωδιών είναι εντυπωσιακά μεγάλος και το επίπεδο πάντα πολύ υψηλό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυναμική φύση του soundtrack και οι τρόποι με τους οποίους η μουσική κάνει fade in και out, αλλά και αλλάζει ανάλογα με την εν οθόνη κατάσταση. Η δομή του soundtrack είναι πραγματικά καθηλωτική και, βέβαια, μας επιφυλάσσει αρκετές πολύ ευχάριστες εκπλήξεις. Η μουσική, με τον τρόπο που έχει στηθεί, συμπληρώνει το σενάριο και λέει τις δικές τις ιστορίες.

Στο soundtrack ακούμε πολλά original τραγούδια και όλα είναι καταπληκτικά. Τα ονόματα που πλαισιώνουν τη μουσική του Red Dead Redemption 2 είναι πάρα πολλά και άκρως εντυπωσιακά.

Ακόμη, τα ηχητικά εφέ είναι εξίσου εκπληκτικά. Οι ήχοι της φύσης αποδίδουν πολύ ρεαλιστικά κάθε τοποθεσία με τις ιδιαιτερότητές της. Σε εσωτερικούς χώρους, ακούμε τα ξύλα να τρίζουν και τον αέρα να φυσάει από τις χαραμάδες. Κάθε στιγμή στον κόσμο του Red Dead Redemption, όπου και αν βρισκόμαστε, ακούγεται και δείχνει μοναδική. Οι ηθοποιοί, κάνουν απίστευτη δουλειά και ενσαρκώνουν όλους τους ρόλους με ζωντάνια και πειστικότητα. Highlights είναι ο Roger Clark που ως Arthur Morgan καταφέρνει αβίαστα να μεταδώσει την εσωτερική πάλη του χαρακτήρα, ο Benjamin Byron Davis που ενσαρκώνει τον Dutch van der Linde με την περίπλοκή του ερμηνεία και ο Rob Wiethoff που, ευτυχώς, επιστρέφει ως John Marston.

Οπτικά, το Red Dead Redemption 2 είναι μαγευτικό. Ο σχεδιασμός των τοποθεσιών με τόση λεπτομέρεια δεν έχει προηγούμενο. Κάθε δέντρο μοιάζει διαφορετικό από τα άλλα, οι κινήσεις των κλαδιών από τον αέρα κλέβουν την παράσταση, το χορτάρι είναι μονίμως εντυπωσιακό και γενικά η φύση είναι απόλυτα ζωντανή και κάνει έντονη την παρουσία της. Τα σύννεφα πριν από μία καταιγίδα, οι κεραυνοί στον ορίζοντα και τα εφέ καιρού γενικότερα είναι εκθαμβωτικά. Οι πατημασιές στο χιόνι, τα σημάδια των τροχών μίας άμαξας και γενικά κάθε μικρή λεπτομέρεια, έχουν δημιουργηθεί με πολλή προσοχή και βοηθούν στη δημιουργία της εντύπωσης πως βρισκόμαστε σε έναν πραγματικό κόσμο.

Ο φωτισμός, είτε εξωτερικά, είτε εσωτερικά, νύχτα αλλά και μέρα (και στο μεταξύ τους), είναι πανέμορφος αισθητικά και τεχνικά. Η πρώτη επίσκεψη σε μία από τις μεγαλύτερες πόλεις του παιχνιδιού, τη νύχτα, κόβει την ανάσα. Τα διάφορα εφέ, οι ακτίνες φωτός και οι σκιές φανερώνουν ένα παιχνίδι που βρίσκεται στην αιχμή της τεχνολογίας αυτή τη στιγμή. Το draw distance είναι το καλύτερο που έχουμε δει ποτέ σε κονσόλα· ποτέ δεν υπάρχουν pop-ins και δεν μπορούμε καν να παρατηρήσουμε αλλαγές στα αντικείμενα καθώς τα πλησιάζουμε απο μακριά. Τα loading screens είναι ελάχιστα και ποτέ δεν παρεμβάλλονται στην εξερεύνηση. Σε μερικά σημεία, κυρίως σε πολυσύχναστους δρόμους, παρατηρείται πτώση των frames, αλλά όχι μεγάλη. Συνήθως, τα πάντα τρέχουν ομαλά.

Η κάμερα του παιχνιδιού αλλάζει κατά βούληση και μπορούμε να το παίξουμε ολόκληρο σε first-person οπτική. Προτιμήσαμε την κάμερα τρίτου προσώπου, ίσως επειδή έχουμε συνηθίσει από το πρώτο Red Dead Redemption, όμως η νέα οπτικη σε πρώτο πρόσωπο είναι πολύ ενδιαφέρουσα και ολόσωστα υλοποιημένη, με πολύ πετυχημένο camera bob και εξαιρετικά animations σε κάθε ενέργειά μας.

Τα μοντέλα των χαρακτήρων χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά και πολύ αληθοφανή animations, είτε σωματικά, είτε facial. Κάθε χαρακτήρας δείχνει ξεχωριστός, ιδίως αν μιλάμε για τους κεντρικούς. Παρόλα αυτά, ακόμη και οι περαστικοί κομπάρσοι, μοιάζουν μοναδικοί. Τα άλογα κινούνται με τα πιο ρεαλιστικά animations που έχουμε δει ποτέ σε παιχνίδι, ενώ οι λεπτομέρειες πάνω τους είναι απίστευτες. Μπορούμε να παρατηρήσουμε τις κινήσεις των μυών τους, την αναπνοή τους να γίνεται γρήγορη και κοφτή όταν κουράζονται και τα μάτια τους να τρεμοπαίζουν.

Οι λεπτομέρειες αυτού του είδους δεν περιορίζονται στα άλογα. Τα υφάσματα, τα μαλλιά, τα γένια και όλων των ειδών τα υλικά και οι επιφάνειες, κινούνται με πολύ ρεαλιστικούς τρόπους. Τα textures είναι πεντακάθαρα ακόμη και σε μεγάλη απόσταση και αποδίδουν πιστευτά τα διαφορετικά υλικά.

Όλα τα παραπάνω, γίνονται ακόμη πιο εντυπωσιακά με την ύπαρξη λίγων και ασήμαντων glitches. Σε ένα playthrough που διήρκεσε πάνω από 50 ώρες, τα glitches που συναντήσαμε ήταν ελάχιστα. Κανένα δεν ήταν game-breaking, καθώς τα περισσότερα απλώς εξαφάνιζαν ζώα, χαλούσαν το collision detection ή κάτι παρεμφερές.

Η διάρκεια του Red Dead Redemption είναι τεράστια, με το main story να ξεπερνά τις 40 ώρες. Το παράπλευρο περιεχόμενο είναι επίσης αρκετό και μπορεί να μας κρατήσει για πολύ ακόμα. Το εντυπωσιακό είναι πως η κεντρική ιστορία δεν γίνεται ποτέ βαρετή και δεν πέφτει το επίπεδο. Το τελευταίο κεφάλαιο και ο επίλογος δε, μας έφεραν δάκρυα στα μάτια. Προφανώς δεν μπορούμε να μιλήσουμε συγκεκριμένα γιατί δεν σκοπεύουμε να κάνουμε σπόιλερς, όμως μπορούμε να πούμε το εξής: όσοι ανησυχείτε μήπως το Red Dead Redemption 2 δεν κατάφερε να σταθεί αντάξιο των περιστάσεων και να μας δώσει στιγμές που να αγγίζουν τις δυνατότερες του πρώτου παιχνιδιού, μείνετε απόλυτα ήρεμοι.

Το μόνο σημείο του παιχνιδιού που θα μπορούσε να έχει ανανεωθεί περαιτέρω, είναι ο χειρισμός. Το σύστημα θυμίζει έντονα όσα ξέρουμε από την εταιρεία στο παρελθόν της και, δυστυχώς, είναι κάπως παλιομοδίτικο. Δίνονται αρκετές επιλογές παραμετροποίησης, όμως ποτέ δεν ξεφεύγει από την αναχρονιστική του φύση. Σε συνδυασμό με την αίσθηση βάρους του χαρακτήρα μας και του αλόγου, που αποδίδονται ολόσωστα, είναι ταιριαστή επιλογή, όμως αρκετές φορές (κυρίως όσον αφορά την κάλυψη στις μάχες και το τρέξιμο) κουράζει.

Το Red Dead Redemption 2 είναι ρεαλιστικό σε μεγάλο βαθμό και σε όλες του τις πτυχές. Με κάθε μικρή πρόσκρουση, πέφτουμε από το άλογό μας. Αν πηδήξουμε από μεγάλο ύψος, ζημιώνουμε την υγεία μας και μπορεί και να πεθάνουμε. Τα όπλα μας πρέπει να καθαρίζονται τακτικά για να μην μπλοκάρουν. Αν κουβαλήσουμε ένα πτώμα, γεμίζουμε τα ρούχα μας με αίμα το οποίο πρέπει να πλύνουμε για να φύγει. Η εμφάνισή του χαρακτήρα μας επηρεάζει την αντιμετώπιση που λαμβάνει από τους γύρω του. Αν θέλουμε να πιούμε καφέ, πρέπει να τον βράσουμε πρώτα σε φωτιά. Χρειάζεται να τρώμε (και να καπνίζουμε!) για να διατηρούμε την κατάστασή μας και το βάρος μας σε ικανοποιητικό επίπεδο. Το survival σύστημα δεν κάνει το παιχνίδι πολύ δύσκολο, είναι όμως απαραίτητο, αναπόσπαστο κομμάτι του παιχνιδιού και δεν μπορούμε να το παραβλέψουμε. Όπως είπαμε ήδη, το fast travel είναι πολύ περιορισμένο. Πιο έντονη από όλα, ίσως, είναι η ρεαλιστική συμπεριφορά του αλόγου μας: πρέπει να βρισκόμαστε πραγματικά κοντά του, ώστε να ακούσει το σφύριγμα και να έρθει. Δεν εμφανίζεται από το πουθενά και αν δεν προσέχουμε, μπορεί να μείνουμε με τα πόδια για κάποιο χρονικό διάστημα.

Τα παραπάνω, καθώς και άλλα πολλά στοιχεία, κάνουν το Red Dead Redemption 2 μία πολύ ρεαλιστική εμπειρία, που δεν μας δίνει πολλές ανέσεις στο όνομα της ευκολίας και της λειτουργικότητας. Ο ρεαλισμός, κατά μία έννοια, εμποδίζει το παιχνίδι στο gameplay του. Η Rockstar, όμως, είναι σίγουρη για τον εαυτό της και γεμάτη αυτοπεποίθηση για το δημιούργημά της. Και αυτό, είναι εμφανές συνεχώς. Οι ανέσεις εξαφανίζονται για χάρη του immersion και της ατμόσφαιρας, καθώς και για το δέσιμο με τους χαρακτήρες και τον κόσμο. Χαιρόμαστε που μία τόσο μεγάλη εταιρεία αποφάσισε να πάρει τέτοιου είδους ρίσκα όσον αφορά τον σχεδιασμό και χωρίς καμία αμφιβολία, το αποτέλεσμα τη δικαιώνει.

Το Red Dead Redemption 2 είναι ένα τιτάνιο, μπαρουτοκαπνισμένο παιχνίδι με καταπληκτικό σενάριο και πρωτοφανείς μηχανισμούς. Η Rockstar είναι στα καλύτερά της, απίστευτα άνετη με τις επιλογές της και με τεράστια αυτοπεποίθηση. Πιστεύει ακράδαντα στο νέο της δημιούργημα και δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην το κάνει. Το νέο καουμπόικο έπος της Rockstar δανείζεται τα καλύτερα στοιχεία του παρελθόντος της εταιρείας και εισάγει αρκετά νέα, χωρίς να φοβάται να ρισκάρει. Ποτέ ξανά δεν δεθήκαμε τόσο πολύ με τον κόσμο και τους χαρακτήρες ενός παιχνιδιού. Ως prequel, το Red Dead Redemption 2 λειτουργεί εκπληκτικά, κάνοντας το ήδη εξαιρετικό πρώτο παιχνίδι ακόμη καλύτερο. Η περιπέτεια του Arthur Morgan θα μας μείνει σίγουρα αξέχαστη για πάντα και αναμφίβολα, στο μέλλον, θα μιλάμε για ένα από τα καλύτερα και σπουδαιότερα παιχνίδια όλων των εποχών.

Το Red Dead Redemption 2 ενσαρκώνει τα video games με τον τρόπο που τα φανταζόμασταν από παιδιά ως και σήμερα, φτάνει το μέσο στη ρομαντική υπόσταση που πάντοτε ονειρευόμασταν. Είναι ένα από τα πιο ολοκληρωμένα και ελεύθερα παιχνίδια όλων των εποχών και ο κόσμος του είναι ο πιο αληθινός που έχουμε δει. Μόλις φτάσαμε στο τέλος, νιώσαμε σαν να έφυγε ένας παλιός, καλός μας φίλος. Σαν να τελείωσε μία εποχή. Ανατριχιάσαμε, γελάσαμε, πονέσαμε, δακρύσαμε, νιώσαμε μελαγχολία και νοσταλγικά συναισθήματα. Ευτυχώς, μπορούμε ανά πάσα στιγμή να το ξαναπαίξουμε, όμως ποτέ δεν θα είναι σαν την πρώτη φορά. Η Rockstar δημιούργησε ένα υπέροχο, σπάνιο παιχνίδι και της βγάζουμε το καπέλο. Yee Fuckin’ Haw.

Το παιχνίδι μάς παραχωρήθηκε από την εκδότρια εταιρεία για τις ανάγκες του Review.

Σχόλια
Λεπτομέρειες
Τίτλος

Red Dead Redemption 2

Συντάκτης
5 Νοεμβρίου 2018
Developer

Rockstar Studios

Publisher

Rockstar Games

Διανομή

CD Media

Πλατφόρμες

PS4 / Xbox One

Tested on

PlayStation 4

Κυκλοφορία

26 Οκτωβρίου 2018

Είδος

Action-adventure

PEGI

18

Θετικά

+ Απίστευτο σενάριο, συναισθηματικά φορτισμένο, χωρίς φθηνά κόλπα, αλλά με πλήρη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων του μέσου των video games
+ Αριστουργηματική παρουσίαση και σκηνοθεσία και άπιαστο immersion
+ Πρωτοφανές και πολύ βαθύ σύστημα αλληλεπίδρασης με τον κόσμο
+ Μεγάλη διάρκεια, χωρίς πτώσεις στην ποιότητα
+ Το καλύτερο soundtrack που έχουμε ακούσει ποτέ σε παιχνίδι
+ Ασυναγώνιστο συναισθηματικό δέσιμο με τους εξαιρετικά καλογραμμένους χαρακτήρες
+ Πανέμορφο οπτικά, με αξεπέραστες λεπτομέρειες και ελάχιστα τεχνικά προβλήματα
+ Μέσω του ιδιοφυούς writing και της ανέλπιστα πετυχημένης σύνδεσης των δύο παιχνιδιών, κάνει το πρώτο Red Dead Redemption ακόμη καλύτερο
+ Επικά πιστολίδια και ληστείες
+ Σχεδιασμός που ρισκάρει και ταρακουνά τη νόρμα

Αρνητικά

- Παλιομοδίτικο σύστημα χειρισμού

Βαθμολογία
Βαθμόλογία συντάκτη
Βαθμολογία χρηστών
Rate Here
Βαθμολογία
10
9.3
Συνοψίζοντας

Το Red Dead Redemption 2 είναι ένα τιτάνιο, μπαρουτοκαπνισμένο παιχνίδι με καταπληκτικό σενάριο και πρωτοφανείς μηχανισμούς. Η Rockstar είναι στα καλύτερά της, απίστευτα άνετη με τις επιλογές της και με τεράστια αυτοπεποίθηση. Πιστεύει ακράδαντα στο νέο της δημιούργημα και δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην το κάνει. Το νέο καουμπόικο έπος της Rockstar δανείζεται τα καλύτερα στοιχεία του παρελθόντος της εταιρείας και εισάγει αρκετά νέα, χωρίς να φοβάται να ρισκάρει. Ποτέ ξανά δεν δεθήκαμε τόσο πολύ με τον κόσμο και τους χαρακτήρες ενός παιχνιδιού. Ως prequel, το Red Dead Redemption 2 λειτουργεί εκπληκτικά, κάνοντας το ήδη εξαιρετικό πρώτο παιχνίδι ακόμη καλύτερο. Η περιπέτεια του Arthur Morgan θα μας μείνει σίγουρα αξέχαστη για πάντα και αναμφίβολα, στο μέλλον, θα μιλάμε για ένα από τα καλύτερα και σπουδαιότερα παιχνίδια όλων των εποχών.

Το Red Dead Redemption 2 ενσαρκώνει τα video games με τον τρόπο που τα φανταζόμασταν από παιδιά ως και σήμερα, φτάνει το μέσο στη ρομαντική υπόσταση που πάντοτε ονειρευόμασταν. Είναι ένα από τα πιο ολοκληρωμένα και ελεύθερα παιχνίδια όλων των εποχών και ο κόσμος του είναι ο πιο αληθινός που έχουμε δει. Μόλις φτάσαμε στο τέλος, νιώσαμε σαν να έφυγε ένας παλιός, καλός μας φίλος. Σαν να τελείωσε μία εποχή. Ανατριχιάσαμε, γελάσαμε, πονέσαμε, δακρύσαμε, νιώσαμε μελαγχολία και νοσταλγικά συναισθήματα. Ευτυχώς, μπορούμε ανά πάσα στιγμή να το ξαναπαίξουμε, όμως ποτέ δεν θα είναι σαν την πρώτη φορά. Η Rockstar δημιούργησε ένα υπέροχο, σπάνιο παιχνίδι και της βγάζουμε το καπέλο. Yee Fuckin’ Haw.

10
Βαθμός
9.3
Βαθμός
You have rated this
What's your reaction?
LOL
14%
Cheers
86%
Τιιιιι ;
0%
Μπαααα
0%
Sad
0%
Rage
0%
/* ]]> */
http://bs.serving-sys.com/serving/adServer.bs?cn=display&c=19&mc=imp&pli=22935073&PluID=0&ord=[timestamp]&rtu=-1